Xử lí tình huống

a Lớp của Dung và Hiền đi dã ngoại. Cuối buổi chiều, sau khi ăn nhẹ, Hiền vứt luôn vỏ kẹo xuống đất và đổ nước ngọt còn thừa xuống hồ. Thấy vậy, Dung nhắc nhở: “Bạn làm thế là gây ô nhiễm môi trường đấy!” Hiền liền bảo: “Một chút nước ngọt thì làm sao mà ô nhiễm hồ nước, còn vỏ kẹo thì sẽ có cô lao công thu dọn, tớ thấy nhiều người vẫn làm thế”.

Em có nhận xét gì về ý kiến của Hiền? Nếu là Dung, em sẽ nói gì với Hiền?

b. Sau khi quét đường làng xong, Kiên đề nghị các bạn trong xóm gom hết số rác đã quét dọn được thành một đống để đốt cho nhanh, đỡ mất công mang đến khu vực tập kết rác.

Việc đốt rác ở đường làng mang lại hậu quả gì? Nếu là bạn của Kiên, em sẽ làm gì?

c Chú của Mẩy cho rằng: “Từ thời ông bà, cha mẹ sinh sống trên vùng đất này đã nuôi lợn, trâu thả rông xung quanh nhà. Mình chỉ làm theo phong tục thôi, mà hầu như nhà nào cũng vậy nên quen rồi, có thấy ô nhiễm môi trường đâu".

Theo em, việc nuôi lợn, trâu thả rỗng quanh nhà gây ô nhiễm môi trường sống như thế nào? Nếu là Mẩy, em sẽ nói gì với chú?

d) Giờ ra chơi, Sáng rủ Mai bẻ những chiếc lá bàng to trong sân trường để quạt cho mát vì cho rằng bẻ vài chiếc lá cũng không ảnh hưởng gì.

 Nếu là Mai, em sẽ nói gì với Sáng?

e) Tối thứ Bảy, bạn Phong mở loa rất to để hát karaoke. Khi bác hàng xóm phàn nàn rằng tiếng ồn làm bác mệt mỏi, thì bạn trả lời: “ Chắc bác mệt vì ốm thôi, chứ sao có thể mệt mỏi vì nghe âm thanh to được ạ!”.

Em có nhận xét gì về việc làm của Phong? Nếu là Phong em sẽ làm gì?

Em hãy chỉ ra những việc nên làm và không nên làm để bảo vệ các loại môi trường sống.

Em đồng ý hay không đồng ý với những việc làm nào dưới đây? Vì sao?

Câu hỏi: Nếu người thân hoặc bạn bè của em làm những việc gây tổn hại đến môi trường như một số việc làm không đúng ở trên, em sẽ khuyên họ điều gì?

Em hãy cùng các bạn trong nhóm tìm hiểu và giải thích tác dụng của những việc làm dưới đây:

Tham gia trò chơi “Nếu…thì” về chủ đề “ Bảo vệ môi trường”

Tìm hiểu những việc cần làm để bảo vẹ môi trường sống.

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

 

Câu hỏi:

- Nêu những việc cần làm để bảo vệ môi trường sống trong các tranh trên.

- Hãy kể thêm những việc làm khác để bảo vệ môi trường sống ở nhà, ở trường, ở nơi công cộng mà em biết.

Tìm hiểu vì sao phải bảo vệ môi trường sống.

Đọc thông tin dưới đây và trả lời câu hỏi:

Ô nhiễm môi trường ở nước ta hiện nay đang có xu hướng gia tăng và là vấn đề đáng báo động vì hậu quả của nó để lại rất nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự sống của con người và các loài sinh vật.

Ô nhiễm không khí, đặc biệt là ô nhiễm bụi mịn đang trở thành vấn đề của các quốc gia đang phát triển như Việt Nam. Hàm lượng bụi mịn cao trong không khi làm tăng nguy cơ mắc các bệnh như nhiễm khuẩn cấp tính đường hô hấp dưới, đột quỵ và ung thư phổi

Tiếng ồn cũng gây ra những tác hại nghiêm trọng đến sức khoẻ con người, làm suy giảm và mất thính lực, tinh thần căng thẳng, rối loạn giấc ngủ, ảnh hưởng đến tim mạch, cơ quan tiêu hoá, suy giảm chất lượng lao động.

Việc uống nước, tiếp xúc hay ăn các loại rau quả, thuỷ hải sản được nuôi trồng trong môi trường nước bị ô nhiễm gây nên một số bệnh về đường tiêu hoá, bệnh giun sán, bệnh về mắt, bệnh ngoài da....

Đất bị ô nhiễm ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ con người thông qua tiếp xúc trực tiếp với đất hoặc qua đường hô hấp do sự bốc hơi của chất gây ô nhiễm đất. Ngoài ra, còn các mối đe doạ từ sự xâm nhập của chất ô nhiễm trong đất vào tầng nước ngầm được sử dụng cho con người. Ô nhiễm kim loại nặng trong đất có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khoẻ cộng đồng, đặc biệt là trẻ em,...

(Theo Bộ Tài nguyên và Môi trường, Báo cáo hiện trạng môi trường quốc gia giai đoạn 2016 – 2020, NXB Dân trí, 2021)

Câu hỏi:

- Môi trường sống ở nước ta hiện nay đang gặp phải những vấn đề gì? Việc ô nhiễm môi trường gây tác hại gì đối với sức khoẻ con người?

- Theo em, Vì sao chúng ta cần bảo vệ môi trường sống?

Tìm hiểu các loại môi trường sống

Quan sát tranh, giải câu đố và trả lời câu hỏi:

Câu hỏi:

- Theo em, có các loại môi trường sống chủ yếu nào trong bức tranh trên?

- Hãy kể thêm các loại môi trường sống khác mà em biết.

Em cùng các bạn nghe/ hát bài “ Em yêu cây xanh” ( sáng tác: Hoàng Văn Yến) và trả lời câu hỏi: Vì sao bạn nhỏ trong bài hát lại muốn trồng nhiều cây xanh

Em hãy sưu tầm một tấm gương bảo vệ cái đúng, cái tốt trong cuộc sống và chia sẻ điều em học hỏi được từ tấm gương đó.

Hãy viết về một việc em đã làm để bảo vệ cái đúng, cái tốt. Chia sẻ cảm xúc, suy nghĩ của em về việc làm đó.

Xử lí tình huống:

a Trên đường đi học về, Dũng và Phong thấy một số bạn đang chui qua lỗ hồng hàng rào để hái ổi của một nhà dân bên đường. Dũng nói với Phong: “Mình phải ngăn các bạn kia lại!”. Phong kéo tay Dũng và nói: “Thôi, mặc kệ đi!”.

Nếu có mặt ở đó, em sẽ làm gì?

b Nhung có sở thích làm đồ tái chế nên thường thu thập chai nhựa, hộp giấy bỏ đi. Một số bạn chế giễu, trêu chọc và gọi bạn là “Nhung nhặt rác”.

Nếu chứng kiến việc làm đó của các bạn, em sẽ làm gì?

c) Thấy bà bán hàng đánh rơi tiền, Hà nhặt lên và đưa lại cho bà. Nga trách Hà: “Nếu cậu không trả tiền cho bà thì bây giờ chúng mình có tiền mua kem rồi.”

 Nếu là bạn của Nga và Hà, em sẽ nói gì?

Bạn nào biết bảo vệ hoặc chưa biết bảo vệ cái đúng cái tốt? Vì sao?

a) Lớp Lan đi tham quan trang trại sinh thái, Thấy Lan cầm chiéc túi đựng vỏ bánh kẹo, Bình nói: “ Sao bạn không vứt luôn ở gốc cây đi!”. Lan trả lời:” Lát nữa đến chỗ có thùng rác, tớ sẽ vứt”.Thấy thế Minh nói với Bình: “ Lan làm như vậy là đúng rồi”

b) Là lớp trưởng, Hoa luôn thẳng thắn phê bình các bạn đi học muộn khiển những bạn đó ghét Hoa. Ngân cảm thấy ái ngại cho Hoa nhưng không dám bệnh vụng bạn

c) Nhìn thấy một người phụ nữ đang có ý định vứt rác xuống sông, Thắng liền

nhờ chú bảo vệ gần đó đến can thiệp.

d) Huy, Hoà và Thức cùng đi học. Trên đường đi, Huy dừng lại để kéo cành cây gãy vào lề đường. Thức cằn nhằn: “ Hơi đâu mà cậu làm thế! Đi thôi! Muộn giờ học rồi đấy!” Thấy vậy, Hoà nói: “ Nếu để cành cây như vậy sẽ gây nguy hiểm cho người đi đường. Chúng mình cùng làm cho nhanh đi”

Em lựa chọn cách nào để bảo vệ cái đúng, cái tốt? Vì sao?

Em tán thành hay không tán thành với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

Tìm hiểu một số cách đơn giản để bảo vệ cái đúng, cái tốt.

Quan sát tranh và trả lời câu hỏi:

Câu hỏi:

- Trong các trường hợp trên, các bạn đã bảo vệ cái đúng, cái tốt như thế nào?

- Theo em có những cách nào để bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Tìm hiểu vì sao phải bảo vệ cái đúng, cái tốt.

Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

Bảo vệ như thế là rất tốt

Đơn vị bảo vệ Bác Hồ ở chiến khu có thêm một chiến sĩ mới. Đó là Lí Phúc Nha, người dân tộc Sán Chỉ.

Ngày đầu đứng gác trước nhà Bác, Nha vừa tự hào, vừa lo. Anh chăm chú nhìn con đường dẫn vào vọng gác. Đang quan sát, bỗng anh thấy từ xa một cụ già cao, gầy, chân đi dép cao su rảo bước về phía mình.

Nha chưa kịp hỏi, ông cụ đã cất tiếng chào:

– Chú gác ở đây à?

Nói rồi, cụ định đi vào nhà. Nha vội nói:

– Cụ cho cháu xem giấy tờ ạ!

Ông cụ vui vẻ nói:

– Bác đây mà.

– Bác cũng phải có giấy! Có giấy mới được vào ạ!

Lúc ấy, đại đội trưởng chạy tới, hoảng hốt:

– Bác Hồ đây mà. Sao đồng chí không để Bác vào nhà của Bác?

Nhưng Bác Hồ đã ôn tồn bảo:

– Chú ấy làm nhiệm vụ bảo vệ như thế là rất tốt.

(Theo Kể chuyện Bác Hồ, tập 2, NXB Giáo dục Việt Nam, 2014)

Câu hỏi:

- Cái đúng, cái tốt cần phải bảo vệ trong câu chuyện trên là gì? Lời nói của Bác thể hiện điều gì?

- Theo em, Vì sao chúng ta cần bảo vệ cái đúng, cái tốt?

Nhận biết cái đúng, cái tốt cần được bảo vệ.

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

Câu hỏi:

- Hãy chỉ ra những cái đúng, cái tốt cần được bảo vệ trong những tranh trên.

- Em hãy kể thêm những cái đúng, cái tót khác cần được bảo vệ mà em biết.

Em hãy kể về một việc làm đúng, tốt của các bạn trong lớp, trong trường mà em đã chứng kiến. Theo em, chúng ta cần ứng xử như thế nào với những việc làm đó?

Em hãy tìm hiểu về một tấm gương học sinh vượt khó và chia sẻ với các bạn theo gợi ý:

- Giới thiệu về bạn đó và những khó khăn mà bạn đã gặp.

- Bạn đã làm gì để vượt qua khó khăn?

- Em học được điều gì từ tấm gương đó?

Hãy nêu những khó khăn mà em có thể gặp phải và những biện pháp để khắc phục khó khăn đó theo gợi ý sau:

Em hãy tư vấn cho các bạn dưới đây những việc cần làm để vượt qua khó khăn

Em hãy đưa ra nhận xét đối với việc làm của các bạn dưới đây:

Em hãy vận dụng các bước dưới đây để giúp bạn vượt qua khó khăn trong những tình huống ở Hoạt động 1 phần Khám phá.

Em hãy cho biết điều gì có thể xảy ra khi gặp khó khăn nếu:

Em đồng tình hay không đồng tình với ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

Tìm hiểu biểu hiện và ý nghĩa của việc biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống

Đọc câu chuyện dưới đây và trả lời câu hỏi:

Chăm ngoan, học giỏi

       Bạn Hoàng Thu Huế, học sinh lớp 5, trường Tiểu học Hợp Thành (thành phố Lào Cai) có hoàn cảnh gia đình rất đáng thương. Bố mất sớm, mẹ bỏ đi từ khi bạn còn rất nhỏ. Huế lớn lên trong tình yêu thương, đùm bọc của ông bà ngoại.

      Điều kiện gia đình rất khó khăn, ông bà thì yếu, đau ốm luôn nên cuộc sống càng thêm cực nhọc. Khi được hỏi khó khăn thế bạn có nghĩ đến chuyện phải nghỉ học không, Huế nói:

      - Càng khó khăn, em càng phải học thật giỏi để mong sau này thoát khỏi cảnh nghèo đói.

      Nhà xa nên hàng ngày, cứ 5 giờ sáng là Huế đã thức dậy để đi bộ đến trường. Cuộc sống vất vả là vậy nhưng Huế luôn cố gắng tự rèn luyện, trong lớp chăm chú nghe thầy, cô giáo giảng bài. Về nhà, sau khi giúp đỡ ông bà làm các việc nhà như quét nhà, nấu cơm, nấu cám cho lợn ăn, bạn luôn cần mẫn tự học.

     Thương ông bà và không để phụ lòng thầy, cô giáo và những người từng giúp đỡ mình, Huế càng quyết tâm học. Không chỉ học giỏi, bạn còn hát rất hay, là hạt nhân trong đội văn nghệ của nhà trường, lớp phó phụ trách văn thể. Nhờ những cố gắng của mình, trong 4 năm liên tục, Huế luôn đạt danh hiệu “Học sinh Giỏi”.

                  (Theo Truyện đọc Đạo đức 4, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội, 2014)

Câu hỏi:

- Bạn Huế đã vượt qua khó khăn như thế nào? Việc biết vượt qua khó khăn đó đã đem lại điều gì cho bạn?

- Nêu cảm nghĩ của em về tấm gương vượt khó của Huế.

- Theo em, vì sao chúng ta cần biết vượt qua khó khăn trong học tập và cuộc sống?

Quan sát tranh và thực hiện yêu cầu:

Câu hỏi:

- Em hãy chỉ ra khó khăn của các bạn trong bức tranh trên.

- Kể thêm những khó khăn khác trong học tập và cuộc sống mà em biết.

Hãy chia sẻ về một khó khăn trong học tập, cuộc sống của em và cách em vượt qua những khó khăn đó.

Em hãy chia sẻ cảm nhận của mình về sự khác biệt của các bạn trong lớp.

Em hãy viết, vẽ, làm video, tranh kí hoạ,... về chủ đề “Tôi khác biệt" để giới thiệu về những điểm đặc biệt của bản thân mình với các bạn.

Xử lí tình huống

Đưa ra lời khuyên cho bạn.

a. Mai đang chơi với một nhóm bạn thì thấy Hà đi qua. Mai định rủ Hà vào chơi cùng thì một bạn trong nhóm nói: “Chơi với Hà làm gì! Bạn ấy điệu lắm!". Nếu là Mai, em sẽ nói gì với bạn? Vi sao?

b. Cùng là thành viên trong đội văn nghệ của trường, Hương chia sẻ với Lan: "Tớ mong sau này sẽ trở thành nghệ nhân quan họ như bà của tớ". Lan tỏ vẻ chê bai: "Cậu buồn cười thật! Lẽ ra phải mơ ước thành ca sĩ nổi tiếng chứ!". Em sẽ khuyên Lan điều gì? Vi sao?

c. Cuối tuần, hai chị em Na được mẹ đưa đi mua quần áo mới. Thấy em định chọn chiếc áo màu hồng, Na cằn nhằn: "Sao em có thể thích cái màu này được nhỉ".

Em sẽ khuyên Na điều gì? Vì sao?

Nhận xét việc làm của các bạn trong những trường hợp dưới đây?

Em tán thành hay không tán thành với các ý kiến nào dưới đây? Vì sao?

Tìm hiểu vì sao phải tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người

Đọc câu chuyện và trả lời câu hỏi:

Cây cọ nhí

Cứ mỗi dịp Tết đến, xuân về, những cây cọ lại miệt mài chuẩn bị cho lễ hội xin chữ đầu năm. Đây là dịp để chúng trổ tài về thư pháp. Cây cọ nào cũng mềm mại, uyển chuyển, tập thả từng nét duyên dáng bên mực tàu, giấy đỏ, giống như người vũ công đang biểu diễn trên sân khấu vậy.

Hôm ấy, ông đã mang về một cây cọ nhí nhỉ nhỏ xinh, thanh mảnh, treo ngay ngắn trên kệ bút. Thấy vậy, các cây cọ khác đều xì xào bàn tán:

- Cọ gì mà nhỏ như vậy? Chắc không được việc gì đâu.

Đằng xa cũng có tiếng nói vọng lại:

- Chắc dùng để vẽ nét phụ ấy mà, quan tâm làm gì!

Một cây cọ khác cũng lên tiếng:

- Chúng ta chỉ cần lướt nhẹ đã tạo ra điểm nhấn quan trong rồi, đâu cần ai phụ thêm nét nhỉ?

Rồi các cây cọ nhìn nhau cười ha ha. Cọ nhí không biết phải giải thích thể nào, đành chọn cách lòng im.

Ngày hội xin chữ đã đến, cọ nhí được ông đồ dùng để điểm tô thêm những cánh hoa đỏ cho cánh đảo, những vệt vẫn nhỏ trên thân đào, ... Bức tranh cây đào bỗng chốc trở nên sống động. Lúc này, các cây cọ mới nhận ra rằng tuy cọ nhí nhỏ bé nhưng cũng có sứ mệnh của riêng mình. Chúng hối hận xin lỗi cọ nhỉ. Vậy là hiểu lầm trong quá khứ được xóa bỏ, ai nấy đều vui vẻ cùng nhau tạo nên những bức tranh đầy ý nghĩa cho mọi người.

(Theo Bảo Cầu Vồng, tập 80, số 1, năm 2020)

Câu hỏi:

- Thái độ của các cây cọ khác đối với cọ nhí thể hiện điều gì?

- Vì sao các cây cọ khác lại cảm thấy hối hận?

- Nêu những lí do cần phải tôn trọng sự khác biệt giữa mọi người.

Tìm hiểu một số biểu hiện tôn trọng sự khác biệt

Đọc các trường hợp dưới đây và thực hiện yêu cầu:

a. Thái có cơ thể mập mạp nên khi được các bạn gọi vào sân đá bóng, bạn sợ mình chạy không nhanh sẽ khiến đội bị thua. Thấy vậy, Minh động viên: “Đừng lo! Bạn có thể di chuyển không nhanh nhưng lại có khả năng tranh chấp bóng tốt hơn chúng tờ đấy!".

b. Lớp Nga có một bạn bị khuyết tật ở chân, phải ngồi xe lăn nhưng điều đó không cân trở việc bạn hoà nhập với các bạn khác trong lớp. Các bạn cũng thường xuyên chơi đùa cùng nhau rất vui vẻ.

c. Trong chuyền du lịch ở vùng cao, Hoa chăm chú nhìn các bạn người dân tộc thiểu số và nói với mẹ: "Con thấy các bạn kia ăn mặc lạ lẫm mẹ ạ!". Nghe mẹ giải thích rằng mỗi dân tộc đều có nét đặc trưng riêng về trang phục, Hoa vui về nói: "Con hiểu rồi ạ! Con đến làm quen và hỏi thêm về trang phục của các bạn, mẹ nhé!".

d. Lớp 5A tổ chức Đại hội Chi đội. Thấy Huy băn khoăn không biết nên bầu cho bạn nam hay bạn nữ làm Chi đội trưởng, Luân gợi ý: "Nam hay nữ đều có thể làm Chỉ đội trưởng, miễn là bạn đó gương mẫu, tích cực với hoạt động của lớp".

Câu hỏi:

- Nêu biểu hiện tôn trọng sự khác biệt của người khác trong mỗi trường hợp trên.

- Kể thêm các biểu hiện tôn trọng sự khác biệt của người khác mà em biết.

- Tham gia trò chơi "Bạn ấy là ai?".

- Em hãy mô tả nét riêng về ngoại hình, tính cách, sở thích,... của một bạn trong lớp để các bạn khác đoán xem đó là ai.

Em hãy liệt kê các món đồ mà em muốn mua, nêu lí do vì sao em lại muốn mua món đồ đó và chia sẻ với bố mẹ.

Chia sẻ với các bạn về các món đồ mà em đã mua và đánh giá món đồ nào em đã mua hợp lí và món đồ nào chưa hợp lí.