Quan sát đồ thị hình 3.3 và nhận xét sự thay đổi tỉ trọng năng lượng điện sản xuất từ các nguồn năng lượng tái tạo.

Từ các nguồn năng lượng ở hình 3.2, bạn hãy phân năng lượng ở Trái Đất thành hai dạng: năng lượng tái tạo và năng lượng không tái tạo.

Phát biểu nào dưới đây là phát biểu về nguồn năng lượng tái tạo?

a. Mất thời gian dài để hình thành.

b. Hình thành nhờ sự phân hủy xác sinh vật trong vài tháng.

c. Hình thành nhờ sự phân hủy xác sinh vật qua hàng triệu năm.

d. Có nguy cơ cạn kiệt.

Nhiên liệu hóa thạch được hình thành trong hàng triệu năm nhưng chỉ sau vài thế kỉ khai thác đã có nguy cơ cạn kiệt. Cũng chỉ qua vài năm sử dụng nhiên liệu hóa thạch trong sản xuất công nghiệp, khí hậu bị biến đổi và môi trường bị ô nhiễm ngày càng trầm trọng. Trước vấn đề toàn cầu này, Việt Nam đẩy mạnh ứng dụng công nghệ sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả và nghiên cứu các nguồn năng lượng mới, đa dạng, ít gây hại môi trường và tái tạo được. Việc phát triển, sử dụng năng lượng tái tạo phù hợp với tiềm năng, điều kiện của đất nước sẽ bổ sung nguồn cung năng lượng và dần thay thế năng lượng hóa thạch trong đời sống và sản xuất, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và bảo vệ môi trường.

Năng lượng tái tạo là gì? Có những công nghệ nào để thu được năng lượng tái tạo?

Lấy ví dụ về hiện tượng thời tiết cực đoan ở Việt Nam mà bạn biết trong vài năm gần đây.

Khí nhà kính nào phát thải nhiều nhất từ hoạt động của con người?

Những hiện tượng nào sau đây là biểu hiện của biến đổi khí hậu?

a. Núi lửa phun trào.

b. Băng tan ở địa cực.

c. Nhiệt độ trung bình của Trái Đất giảm.

d. Mực nước biển dâng lên.

e. Rét nàng Bân.

Có những thời kì phát xạ của Mặt Trời yếu đi, băng tuyết bao phủ hầu hết các lục địa (kỉ băng hà); có thời kì phát xạ của Mặt Trời tăng lên gây ra khí hậu khô và nóng trên bề mặt Trái Đất.

Có thời kì các núi lửa phun trào mạnh, khói bụi núi lửa ngăn cản ánh sáng Mặt Trời khiến bề mặt Trái Đất lạnh đi.

Tìm hiểu thêm các yếu tố tự nhiên gây ra biến đổi khí hậu.

Khí nào trong những khí nhà kính sau hoàn toàn do hoạt động của con người tạo ra?

a. Carbon dioxide.

b. Methane.

c. Ozone.

d. Dinitrogen oxide.

e. Halocacbon.

Phân biệt giữa khí hậu và thời tiết.

Bạn hãy tìm hiểu thêm về quá trình sinh ra và phân rã ozone trong tự nhiên.  

- Quan sát hình 2.10 và mô tả khả năng hấp thụ của các bức xạ cực tím UV-A, UV-B, UV-C của tầng ozone.

- “Lỗ thủng” ozone được hiểu như thế nào? Suy giảm tầng ozone là gì?

Sử dụng năng lượng hạt nhân có những ưu điểm và nhược điểm gì?

Phân tích những tác động của việc sử dụng nhiên liệu hóa thạch hiện nay đối với môi trường, kinh tế và khí hậu.

Sử dụng khí thiên nhiên có những ưu điểm và nhược điểm gì?

Bạn hãy tìm hiểu thêm về các cách thu hồi dầu loang: sử dụng phao quây dầu, dùng vật liệu hấp thụ dầu và đốt tại chỗ. Phân tích sự vận dụng các tính chất, quy luật vật lí trong các cách này.

Theo quy định của Chính phủ, phạt cảnh cáo hay phạt tiền đối với hành vi sử dụng diêm, bật lửa, điện thoại di động ở những nơi có quy định cấm như ở trạm xăng. Vì sao không được dùng điện thoại di động ở trạm xăng?

Sử dụng dầu mỏ có những ưu điểm và nhược điểm gì?

Trong những ngày trời lạnh, sưởi bằng bếp than trong phòng kín có nguy cơ gây ngạt thở, thậm chí tử vong. Bạn hãy tìm hiểu nguyên nhân tại sao.

Sử dụng than đá có những ưu điểm và nhược điểm gì?

Những loại năng lượng nào sẽ dần bị cạn kiệt theo thời gian?

a. Năng lượng từ khí thiên nhiên.

b. Năng lượng gió.

c. Năng lượng từ dầu mỏ.

d. Năng lượng từ than đá.

Dầu khí hiện đang là nguồn năng lượng chính để vận hành nền kinh tế. Theo số liệu trang Worldometers.info, ước tính năm 2016 Trái Đất chỉ còn dự trữ khoảng 1,65 nghìn tỉ thùng dầu (xấp xỉ 225 tỉ tấn dầu). Với mức độ tiêu thụ như hiện nay thì chỉ khoảng 50 năm nữa là nguồn nhiên liệu này sẽ bị cạn kiệt. Mặt khác, đốt cháy nhiên liệu hóa thạch như dầu mỏ, khí tự nhiên sẽ sinh ra các chất độc hại và phát thải quá mức khí nhà kính làm Trái Đất nóng lên, gây ra biến đổi khí hậu trên quy mô toàn cầu. Tại sao chúng ta cần sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả?

Chỉ số hiệu quả môi trường (Environmental Performance Index – EPI) là một loại chỉ số tổng hợp được Trung tâm Chính sách và Luật Môi trường Yale (YCELP) thuộc Đại học Columbia xây dựng với mục đích đánh giá tính bền vững về môi trường tại các quốc gia trên thế giới. Chỉ số EPI của Việt Nam năm 2020 là 33,4/100, xếp thứ 141/180 trên thế giới. Riêng chỉ số về chất lượng không khí, Việt Nam xếp thứ 115/180. Bạn hãy đọc và tìm hiểu thêm về các chỉ số môi trường khác của Việt Nam so với thế giới.

Lập bảng so sánh ba tác động tiêu cực đối với môi trường theo mẫu sau.

a. Tại sao ở Miền Bắc trong những ngày giá rét cần quây ni lông che phủ cho các luống lúa non (mạ)?

b. Tại sao lại không nên để trẻ em một mình trong ô tô đỗ ngoài trời nắng nóng?

Hiệu ứng nhà kính gây tác hại như thế nào?

Phân tích bảng 1.2 và đưa ra các ví dụ về âm thanh quá to mà bạn đã gặp trong thực tiễn? Âm thanh quá to này đã ảnh hưởng đến bạn như thế nào?

Ô nhiễm tiếng ồn có tác hại như thế nào?

Ô nhiễm ánh sáng ở các dạng khác nhau như ánh sáng xâm nhập không mong muốn, lạm dụng ánh sáng, ánh sáng chói, ánh sáng lộn xộn và ánh sáng chiếm dụng bầu trời. Bạn hãy tìm hiểu thêm về các dạng ô nhiễm ánh sáng này.

Trong 4 cách sử dụng đèn đường ở hình 1.3, cách nào ít gây ô nhiễm ánh sáng nhất? Tại sao?

Ô nhiễm ánh sáng có tác hại như thế nào?

Kể tên các dạng ô nhiễm môi trường mà bạn biết?

Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và nhân tạo quan hệ mật thiết với nhau, bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, kinh tế, xã hội, sự tồn tại, phát triển của con người, sinh vật và tự nhiên (hình 1.1). Môi trường tự nhiên gồm các thành phần như đất, nước, không khí, sinh vật, nhiệt độ, độ ẩm, âm thanh, ánh sáng, trường điện từ, chất phóng xạ và các hình thái vật chất khác.

- Kể tên các yếu tố vật lí của môi trường xung quanh ta.

- Tại sao chúng ta cần phải bảo vệ môi trường tự nhiên?

Vào những ngày Mặt Trăng có hình dạng nhìn thấy như thế nào thì thủy triều lên, xuống:

a. Mạnh nhất?

b. Yếu nhất?

Vì sao nguyệt thực toàn phần lại kéo dài hơn nhật thực toàn phần?

Hãy cho biết, trong những ngày có nguyệt thực có thể có nhật thực không?

Bằng hiểu biết của mình, bạn hãy cho biết, nhật thực có thể xảy ra vào thời kì ta nhìn thấy Mặt Trăng có hình dạng như thế nào?

Nhật thực và nguyệt thực là những sự kiện ngoạn mục trên bầu trời. Tuy thế, trước kia đã có thời kì chúng được xem là những hiện tượng huyền bí. Việc Mặt Trời dường như biến mất vào ban ngày làm cho bầu trời tối đen trong vài phút đã gây ra sự sợ hãi đối với con người khi họ còn chưa biết tại sao như vậy.

Bạn đã nhìn thấy nhật thực hay nguyệt thực bao giờ chưa? Bạn có biết mực nước biển ở ven bờ lên xuống có quy luật không?