Đọc đoạn thông tin sau:

“Thể đa bội là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có số NST là bội số của n (lớn hơn 2n). Tế bào của thể đa bội có hàm lượng ADN tăng lên gấp bội do vậy quá trình tổng hợp các chất hữu cơ xảy ra mạnh mẽ. Tế bào thể đa bội có kích thước lớn hơn tế bào bình thường dẫn đến cơ quan sinh dưỡng có kích thước lớn, phát triển khỏe, chống chịu tốt. Đột biến đa bội có ý nghĩa đối với tiến hóa và chọn giống thực vật vì nó góp phần hình thành loài mới. Thể đa bội ở động vật thường ít gặp vì dễ gây chết. Thể đa bội lẻ không có khả năng sinh giao tử bình thường (các NST không tồn tại thành các cặp tương đồng) nên các thể đa bội lẻ là bất thụ. Người ta ứng dụng điều này để tạo giống cây trồng cho quả to và không hạt (dưa hấu, chuối...)” Dựa vào thông tin trên và kiến thức đã học hãy trả lời các câu hỏi sau:

a. Kiểu hình của thể đa bội có đặc điểm gì

b. Thể đa bội có ý nghĩa như thế nào đối với chọn giống và tiến hóa?

c. Lan có ăn một loại nho không hạt. Mẹ Lan bảo đấy là loại nho đa bội lẻ. Lan không hiểu vì sao nho đa bội lẻ lại không có hạt. Dựa vào kiến thức về đột biến số lượng NST và thông tin có trong đoạn văn, em hay giải thích giúp bạn.

* Trả lời:

a. Kiểu hình của thể đa bội có đặc điểm: tế bào to, cơ quan sinh dưỡng như thân, lá, củ lớn hơn thể lưỡng bội khả năng phát triển khoẻ, chống chịu tốt.

Các thể đa bội chẵn có khả năng sinh sản hữu tính, trong khi đó các thể tự đa bội lẻ hầu như không có khả năng sinh giao tử → quả không có hạt

b. Ý nghĩa của thể đa bội

- Trong tiến hóa, các thể tự đa bội chẵn và dị đa bội góp phần tạo ra các loài mới một cách nhanh chóng.

- Trong chọn giống: các thể đa bội tạo ra các giống cây trồng có năng suất cao.

c. Thể đa bội lẻ có bộ NST là 3n, 5n, 7n... Trong mỗi cặp NST luôn thừa 1 NST, không tạo thành cặp tương đồng nên thường làm rối loạn quá trình phân chia NST trong quá trình giảm phân tạo ra những giao tử không có khả năng sinh sản nên không tạo thành hạt được

* Mở rộng:

THỂ ĐA BỘI

- Khái niệm: Thể đa bội là cơ thể mà trong tế bào sinh dưỡng có số NST là bội số của n (nhiều hơn 2n).

- Gồm: thể đa bội chẵn (4n, 6n, 8n,...) và thể đa bội lẻ (3n, 5n, 7n,...).

- Đặc điểm: Do có sự tăng gấp bội số lượng NST, ADN trong tế bào đã dẫn đến tăng cường độ trao đổi chất, làm tăng kích thước tế bào, cơ quan và tăng sức chống chịu của thể đa bội đối với các điều kiện không thuận lợi của môi trường.

II. SỰ HÌNH THÀNH THỂ ĐA BỘI

- Hiện tượng đa bội thể khá phổ biến ở thực vật và đã được ứng dụng có hiệu quả trong chọn giống cây trồng (cho cây trồng có năng suất cao hoặc cây trồng không hạt).

- Nguyên nhân phát sinh: Dưới tác động của các tác nhân vật lí (tia phóng xạ, thay đổi nhiệt độ đột ngột,…) hoặc tác nhân hóa học (côsixin,…) vào tế bào trong quá trình phân bào hoặc ảnh hưởng phức tạp của môi trường trong cơ thể.

- Cơ chế phát sinh: Thể tự đa bội phát sinh do rối loạn sự phân li của tất cả các cặp NST trong nguyên phân hoặc giảm phân.

 

 

Sự hình thành thể tứ bội (4n) do rối loạn trong nguyên phân hoặc giảm phân

+ Trong nguyên phân: Nếu sự rối loạn phân li xảy ra trong lần phân bào đầu tiên của hợp tử tạo ra thể tứ bội. Nếu sự rối loạn phân li xảy ra ở những lần nguyên phân tiếp theo của tế bào (tế bào xôma) thì sẽ tạo đột biến thể khảm.

+ Trong giảm phân: Các tác nhân gây đột biến gây ra sự không phân li của toàn bộ các cặp NST, tạo ra các giao tử 2n. Sự kết hợp của giao tử không bình thường (2n) với giao tử bình thường (n) sẽ tạo ra thể đa bội lẻ (3n). Sự kết hợp giữa các giao tử không bình thường (2n) với nhau sẽ tạo ra các đột biến tự đa bội chẵn (4n).

Xem thêm các bài viết liên quan,chi tiết khác:

Lý thuyết Sinh học 9 Bài 24: Đột biến số lượng nhiễm sắc thể (tiếp theo)

Mục lục Giải VBT Sinh học 9 Bài 24: Đột biến số lượng nhiễm sắc thể (tiếp theo)